İster nihai tüketicilerden malzemenin toplanamaması, isterse geri dönüşüme uygun altyapı eksikliği olsun, atıklar genellikle gerçekte değil, sadece ismen “geri dönüştürülebilir” olmaktadır.
Ambalaj satın alan işletmeler, giderek büyüyen atık yönetimi sorununun ve ambalaj atıklarının daha yüksek oranlarda geri dönüştürülmesi ihtiyacının farkındadır. Mart 2024'ten itibaren yeni AB Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Yönetmeliği (PPWR) mevcut AB Ambalaj Atıkları Direktifinin yerini alacaktır. Esas olarak ambalaj ve etiketlemenin geri dönüştürülebilirliğini ve yeniden kullanılabilirliğini etkileyecektir. Ambalaj seçimleri, işletmeler için üretim maliyetlerini, üretkenliği ve halkla ilişkileri giderek daha fazla etkileyecektir.
Antalis tarafından 2021 yılında IFOP'a yaptırılan ve Avrupa'daki (Fransa, Danimarka, Almanya, Hollanda, Polonya ve Birleşik Krallık) ticari müşterilere yönelik yeni bir anket, çevre dostu olmanın artık satın alma kararlarında ambalaj işlevselliği kadar önemli bir öncelik olduğunu ortaya koydu. Fiyat rekabeti satın alma kararlarında en önemli faktör olmaya devam ederken, ankete katılanların %67'si gelecekte çevre dostu ambalaj ürünleri için “kesinlikle” veya “muhtemelen” daha fazla ödeme yapacaklarını söyledi.
Kavramları tanımlamanın önemi
“Geri dönüştürülebilir” ve ‘geri dönüştürülmüş’ terimlerini anlamak, daha çevre dostu uygulamaları benimsemek isteyen işletmeler ve tüketiciler için bir zorluktur.
Ambalajlar toplanabiliyor, işlenebiliyor ve hammadde ya da yeni ürün olarak tekrar kullanılabiliyorsa teorik olarak geri dönüştürülebilirdir. Eğer ambalajın kullanıldığı ülkede bunlar yapılabiliyorsa ve gerçekten de yapılıyorsa etkin bir şekilde geri dönüştürülebilir. Başka bir deyişle, etkin geri dönüştürülebilirlik sadece söz konusu ambalaja değil, aynı zamanda malzemenin toplanması, ayrıştırılması ve geri dönüştürülmesi için gerekli altyapının mevcut olup olmamasına da bağlıdır.
Örneğin polietilen tereftalattan (PET) yapılan soda şişeleri Avrupa Bölgesi'ndeki çoğu ülkede geri dönüştürülebilmekte ve geri dönüştürülmektedir. Yüksek geri dönüşüm oranlarına sahip diğer termoplastikler arasında şampuan şişeleri, kimyasal kaplar ve süt sürahileri yapımında kullanılan yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE) ve genellikle gıda ambalaj filmlerinde ve kaplarında kullanılan polipropilen (PP) bulunmaktadır.
Polistirenden (PS) yapılan plastikler strafor kaplar, polivinil klorür (PVC) ve düşük yoğunluklu polietilenin (LDPE) daha düşük geri dönüşüm oranlarına sahip olmalarına neden olan kimyasal ve/veya fiziksel özelliklere sahip olduğunu düşünmektedir.
Kağıt bazlı ambalajlar genellikle geri dönüştürülebilir; ancak geri dönüşüm tesislerinin eksikliği, bazı ülkelerde etkin bir şekilde geri dönüştürülememesine neden olmaktadır.
Geri dönüştürülmüş ambalaj ise ambalajın bileşimini, ne kadar geri dönüştürülmüş malzeme içerdiği açısından tanımlar. Geri dönüştürülmüş malzemelerle yapılan bir ambalaj, her zaman olmasa da genellikle geri dönüştürülebilir. Ambalajda geri dönüştürülmüş malzemenin daha fazla kullanılması, yeni ürün üretme ihtiyacını azaltır ve genel olarak ambalajın daha etkili bir şekilde geri dönüştürülmesini teşvik eder. Avrupa Bölgesi'nde ambalajlarda kullanılan geri dönüştürülmüş malzemelerin oranının tüketicilere bildirilmesi artık zorunludur.
Fransa'da geçen yıl kabul edilen AGEC yasası (israfa karşı ve döngüsel ekonomi için yasa), işletmelerin ürünlerinin ve ambalajlarının çevresel nitelikleri hakkında bilgi vermeleri için yeni yükümlülükler getirmektedir. Buna geri dönüştürülebilir, kompostlanabilir veya tamir edilebilir olup olmadığı da dahildir. Ambalaj geri dönüştürülmüş veya yenilenebilir malzeme içeriyorsa, bu malzemenin ambalajdaki oranı açıklanmalıdır. Geri dönüştürülmüş PET gibi geri dönüştürülmüş malzemenin veya biyo-bazlı plastikler gibi yenilenebilir malzemenin niteliğine ilişkin bilgiler de tüketiciler tarafından kolayca erişilebilir olmalıdır.
Büyük şirketler de buna karşılık veriyor. Örneğin Fransız gıda üreticisi Bonduelle Group, Avrupa'daki ambalajlarında ortalama %50 oranında geri dönüştürülmüş malzeme kullanıyor ve bu oranı artırmaya devam etmeyi planlıyor. Coca-Cola, 'Atıksız Dünya' yol haritasında 2030 yılına kadar Batı Avrupa'da ambalajlarının %100'ünü toplamayı ve şişe gövdelerinin %100'ünü rPET'ten* üretmeyi hedefliyor.
Sembollerin anlaşılmasının önemi
Mobius şeritleri, yeşil noktalar, mavi melekler, İskandinav kuğuları. Avro Bölgesi'nde ambalaj ürünleri hakkında çevresel bilgileri iletmek için kullanılan çok çeşitli semboller ve etiketler kafa karıştırıcı olabilir. Bazıları ambalajın bileşimine, bazıları geri dönüştürülebilirliğine, bazıları da üreticinin çevresel uygulamalarına atıfta bulunmaktadır. Tüketicilerin kafa karışıklığı, toplama sürecinde geri dönüşüm akışlarının kirlenmesinin önemli bir nedenidir ve bu da daha fazla geri dönüştürülebilir malzemenin yakılmasına veya çöplüklere gitmesine neden olmaktadır.
En yaygın kullanılan sembollerin üç ana kategorisi belirlenmiştir:
1. Recycled ambalaj
PEFC/FSC sembolleri kağıt ve karton gibi ahşap bazlı ürünlerin üzerinde bulunur. Bağımsız çevre kuruluşları tarafından oluşturulan bu etiketler, malzemenin sürdürülebilir şekilde yönetilen ormanlardan elde edildiğini belgelemektedir.
PP, PS, PETE… ambalaj yapımında kullanılan malzemenin niteliğini belirtmek için bir kısaltma ile ilişkilendirilmiş sayılardır. Kullanılan malzemelerin bu şekilde sınıflandırılması, atık uzmanları tarafından toplanmasını ve uygun şekilde işlenmesini (geri dönüşüm, geri kazanım) kolaylaştırmak için uygulanmıştır. Uygulamada bu logo, Möbius şeridi ile karıştıran ve bunu geri dönüştürülebilirlik hakkında bilgi olarak yorumlayan tüketiciler için yanıltıcıdır.
2. Recyclable packaging
Mobius Döngüsü, bir ürünün veya ambalajın potansiyel olarak geri dönüştürülebilir olduğunu gösteren en yaygın kullanılan çevre sembolüdür. Ortasında bir yüzde bulunan Mobius döngüsü, malzemenin üretiminde ne kadar geri dönüştürülmüş malzeme kullanıldığını gösterir.
3. Norms and labels
AB Eko-etiketi, tüketicilerin daha çevre dostu ve daha sağlıklı ürünleri tanımalarını sağlamayı amaçlamaktadır. Etiket, üreticileri üretim sürecinde daha az atık ve CO2 üretmeye teşvik ederek döngüsel ekonomiyi desteklemektedir.
ISO 14001 çevresel etkileri kontrol etmeye yönelik dinamik bir perspektife uyan bir üretim, yönetim ve işletim sistemi kurmak isteyen her tür kuruluşa (işletme, dernek, kamu hizmeti vb.) yönelik uluslararası bir standarttır. Uygulama şartları (2015 yılında güncellenmiştir) onaylı bir kuruluş tarafından kontrol edilebilir ve belgelendirilebilir.
Geri dönüştürülmüş ambalajların geleceği ne olacak?
Avrupa Parlamentosu ambalaj atığı sorunuyla başa çıkma konusunda oldukça iddialı bir yaklaşım benimsedi. Parlamento 2018 yılında plastik ambalaj, kağıt ve karton ile metal ve cam için mevcut geri dönüşüm oranlarının çok üzerinde geri dönüşüm hedefleri belirlemiştir. Örneğin, Avrupa Parlamentosu'na göre 2023 yılında geri dönüştürülen plastik ambalaj oranı %39.9'dur ve 2030 yılına kadar AB ülkeleri için %55'lik bir hedef belirlemiştir. Dahası, üye ülkelerin 2024 yılı sonuna kadar bu hedeflere ulaşmak için plan ve programlar geliştirmesini bekliyor.
Bu, işletmelerin ambalajlama kararları söz konusu olduğunda çevresel kriterleri ve geri dönüştürülebilirliği daha derinlemesine dikkate almaları gerektiği anlamına geliyor.
_________________________________________
Kaynaklar:
IFOP, 2021, Environmental survey
https://www.coca-cola.com/fr/fr/sustainability/recyclage
Sustainability, Engaging Consumers to Reduce and Recycle
Webpackaging, 2019, What is the difference between Recycled and Recyclable packaging?
Ecosistant, New EU packaging regulation PPWR: what does it mean for e-commerce?
MacFarlane Packaging, 2020, What’s the difference between recyclable, biodegradable and compostable packaging?
MACTAC, Industry Terms
